Home Nieuws Beplanting Geschiedenis Arboretum Vrienden Bestuur  
Beplanting/Bomen/Quercus ilex
Bomen
Heesters
Kruiden
Terug

Quercus ilex

- steeneik -

De steeneik is een boom uit de beukenfamilie (Fagaceae) uit het westelijke Middellandse zeegebied. De boom is bestand tegen de zilte zeewind en de luchtvervuiling in de stad. In Engeland is hij daarom een gewilde parkplant, die daar winterhard is; op het Noordeuropese vasteland kan hij wel eens bevriezen.

Kenmerken
De steeneik bereikt als groenblijvende boom een hoogte van 5 tot 28 meter bij een stamomtrek van ruim 4 meter. Hij kan 200 tot 500 jaar oud worden.
De steeneik heeft een dichte, brede, koepelvormige kroon. De boomschors is bruinachtig zwart tot zwart. De schors kan lang glad blijven, maar is later in vierkante plaatjes gebarsten.
De steeneik heeft slanke, dof grijsachtig bruine twijgen die zijn voorzien van wollige haartjes. Op de twijgen zitten kleine, geelbruine knoppen.
De verspreid staande 5-10 cm lange bladeren varieren in vorm. Ze zijn dik, leerachtig en lijken wel wat op bladen van de hulst (Ilex aquifolium). De bovenzijde van het blad is ruw en glanzend, bij het uitlopen in juni zilvergrijs, later bleekgeel en tenslotte donkergroen. De onderzijde is grijsachtig groen. De bladsteel is wollig behaard en 1-2 cm lang.
De bloeitijd loopt van april tot mei in de vorm van bleke, goudgele mannelijke katjes van 4-7 cm lang en onaanzienlijke vrouwelijke op dezelfde boom.
De vrucht is een lichtgroene puntige eikel die 1,5-2 cm lang is, voor eendere omgeven door een napje met bruine viltige schubben. De eikels worden door eekhoorntjes verspreid.

Er zijn twee ondersoorten van de eik:
Quercus ilex ilex
De bladeren hebben 7-14 paar laterale aderen en zijn meestal lancetvormig of langwerpig-lancetvormig. Jonge bladeren zijn meestal gaafrandig of fijn getand, zelden gestekeld. De bladstelen zijn tot 10 millimeter lang. De ondersoort is wijdverbreid, komt voor op het Iberisch schiereiland, maar alleen langs de Middellandse Zee en in het noorden. Hij ontbreekt volledig in Marokko.
Quercus ilex rotundifolia (wordt ook als afzonderlijke soort gezien: Q. rotundifolia)
De bladeren hebben 5-8 paar laterale aderen en zijn gewoonlijk cirkelvormig elliptisch of lancetvormig. Jonge bladeren zijn meestal gestekeld. De bladstelen zijn tot 6 (uitzonderlijk tot 8) millimeter lang. Deze ondersoort komt voor in plaats van de andere ondersoort op het grootste gedeelte van het Iberisch schiereiland (met uitzondering van het noorden en de Middellandse Zee) en in Marokko. Beide ondersoorten komen samen voor in Zuid-Frankrijk, op de Balearen, in Algerije en Tunesie.

Naamgeving
Quercus is de klassieke Latijnse naam voor de (zomer)eik
Ilex is de klassieke Latijnse naam voor de steeneik. Silex is Latijn voor vuursteen.
Aquifolium (stekelblad) is de klassieke Latijnse naam voor de hulst.
De wetenschappelijke naam van de hulst is Ilex aquifolium. De steeneik heet dus niet Quercus ilex, omdat de bladeren op die van de hulst lijken, maar andersom: het geslacht hulst heet Ilex, omdat de bladeren op die van de steeneik lijken.
De Nederlandse naam verwijst naar de hardheid van het hout.

Gebruik
De steeneik levert zeer hard, zwaar hout dat azijnhout genoemd wordt, waarschijnlijk afgeleid van azinheira, de naam van de boom in het Portugees.
De vruchten van de steeneik zijn, wanneer ze zijn geroosterd, eetbaar. De Iberische ham krijgt zijn kenmerkende smaak van de eikels van de steeneik, die in grote getale door de lokale varkens worden gegeten.

In Hoogvliet
De boom in het Arboretum is in 2014 aangekocht en geplant in sector III. Bij de grote renovatie van 2020-2021 is de boom gespaard gebleven en vervolgens op een andere plek herplant.